+90 332 503 0086

Toksin Bağlayıcı Nedir ve Nasıl Seçilir?

Makrovit Teknik Ekibi Son güncelleme 7 dakikalık okuma

Toksin bağlayıcı, yemdeki mikotoksinleri sindirim kanalında tutarak emilimlerini azaltmak için yeme katılan bir yem katkısıdır; kil (bentonit), maya hücre duvarı ve aktif karbon en yaygın tipleridir. Her bağlayıcı her mikotoksine aynı ölçüde etki etmediği için seçim yemdeki toksin türüne, hayvana ve risk dönemine göre yapılır.

Toksin bağlayıcı nedir, ne işe yarar?

Toksin bağlayıcı, yemde bulunan mikotoksinlere sindirim kanalında bağlanarak bunların kana geçişini azaltmak ve dışkıyla atılmalarını sağlamak amacıyla yeme katılan bir yem katkısıdır. Toksin bağlayıcının görevi, iyi hasat edilip iyi depolanmış yemde bile tamamen önlenemeyen düşük düzeyli mikotoksin yükünün hayvanın sağlığı ve verimi üzerindeki etkisini azaltmaktır.

Toksin bağlayıcı küflü yemi temiz yeme dönüştürmez. Avrupa Birliği’nin bentoniti mikotoksin azaltıcı katkı olarak tanımlayan 1060/2013 sayılı uygulama tüzüğü de bu katkının yalnızca istenmeyen maddeler mevzuatına uygun yemlerde kullanılabileceğini şart koşar. Başka bir deyişle yasal sınırı aşan bir yem partisi, içine bağlayıcı eklenerek kullanılabilir hale gelmez.

Mikotoksinler nelerdir, hangi yemlerde görülür?

Mikotoksinler, Aspergillus, Fusarium ve Penicillium gibi küflerin tarlada veya depoda ürettiği zehirli maddelerdir; hayvan beslemede en çok aflatoksin, deoksinivalenol (DON), zearalenon, fumonisin, okratoksin A ve T-2 toksin önem taşır. Bu toksinler küf gözle görülmese bile tahılda, küspede ve silajda bulunabilir.

Mikotoksin Üreten küf Sık görüldüğü yemler Öne çıkan etkisi
Aflatoksin (B1) Aspergillus Mısır, pamuk tohumu küspesi, yer fıstığı küspesi; sıcak ve nemli depolama Karaciğer hasarı ve bağışıklığın zayıflaması; süt ineğinde süte aflatoksin M1 olarak geçer
Deoksinivalenol (DON) Fusarium Buğday, arpa, mısır Yem tüketiminde azalma ve yem reddi; domuzlar en hassas türdür, ruminantlar görece dayanıklıdır
Zearalenon Fusarium Mısır, mısır silajı Östrojen benzeri etki, kızgınlık ve döl verimi sorunları
Fumonisin Fusarium Mısır ve mısır yan ürünleri Atlar ve domuzlar çok hassastır, ruminantlar daha dayanıklıdır
Okratoksin A Aspergillus, Penicillium Depolanmış tahıl Böbrek hasarı; rumen bir kısmını parçalayabilir
T-2 toksin Fusarium Tahıllar Ağızda ve sindirim kanalında yaralar, yem tüketiminde düşüş; kanatlılarda belirgindir

Süt sığırcılığında aflatoksin ayrı bir yere sahiptir. FAO ve Codex’in süt hayvanlarına yönelik uygulama kodu, ineğin günlük aldığı aflatoksin B1’in %0,17 ile %3,3’ünün süte aflatoksin M1 olarak geçtiğini belirtir. Sütteki M1 düzeyini düşük tutmanın yolu bu nedenle sağmal ineğin rasyonundaki B1’i kontrol etmektir.

Yemde mikotoksin riski hangi dönemlerde artar?

Yemde mikotoksin riski en çok yağışlı ve geç yapılan hasatlarda, böcek zararı görmüş veya yatmış ürünlerde, yeterince kurutulmadan depolanan tahılda ve havayla temas eden silaj yüzeylerinde artar. Fusarium toksinleri çoğunlukla tarlada, aflatoksin ve okratoksin ise daha çok sıcak ve nemli depolama koşullarında oluşur.

  • Tarlada böcek zararı, toprağa değen yatmış bitkiler ve gecikmiş hasat küf girişini kolaylaştırır; Purdue Üniversitesi’nin önerileri bu noktaları öne çıkarır.
  • Hasatta kırık ve zarar görmüş daneler ayıklanmalıdır, çünkü mikotoksin yoğunluğu en çok toz ve kırık kısımda bulunur.
  • FAO’nun uygulama kodu ürünlerin mümkün olan en kısa sürede güvenli neme kadar kurutulmasını, serin tutulmasını ve havalandırılmasını önerir.
  • Yemlikte ıslanıp bekleyen yem artığı ve temizlenmeyen yemlikler yeni küf odağı haline gelir.
  • Yeni hasat ürüne, yeni açılan silaja veya yeni bir yem partisine geçilen dönemlerde analiz yaptırmak riski erkenden görmenizi sağlar.

Silaj ve dane yemde mikotoksin riski nasıl yönetilir?

Silajda mikotoksin riski, hasadın uygun kuru maddede yapılması, iyi sıkıştırma ve sıkı örtme ile havasız bir fermantasyon sağlanması ve silaj açıldıktan sonra yüzeyin havayla temas süresinin kısaltılmasıyla yönetilir. Dane yemde ise hızlı kurutma, kırık danelerin ayıklanması ve serin, kuru ve havalandırılan depolama temel önlemlerdir.

Silaj açıldıktan sonra yüzeyde ısınma başlarsa maya ve küfler çoğalır ve Makrovit’in silaj inokulantları tam bu aşamayı hedefler. TOXIL-M mısır silajı, TOXIL-Y ise yonca, fiğ, korunga, İtalyan çimi gibi taze otların silajı için hazırlanmıştır. Ürün metinlerine göre içerdikleri Lactobacillus plantarum erken fermantasyonu kontrol eder, Lactobacillus buchneri ise laktik asidi yavaş yavaş asetik aside çevirerek maya ve küfleri baskılar ve silajın havayla karşılaştığında ısınmadan kalma süresini uzatır.

TOXIL ürünleri toksin bağlayıcı değil, silaj yapılırken uygulanan inokulantlardır. Canlı bakteri içerdikleri için -18 °C’de saklanırlar; silaj yapımından bir gün önce 100 g ürün 5 litre içme suyunda çözülür, ertesi gün bu çözelti 200 litre suyla seyreltilip 100 ton taze ota eşit şekilde püskürtülür ve silaj 3 hafta sonra kullanıma hazır olur.

Silajda görünür küflü kısımları yemliğe vermeyin, silaj yüzünü her gün düzgün bir kesitle alın ve çukurun ağzını günlük tüketime göre boyutlandırın. Bu önlemler toksin bağlayıcıya duyulan ihtiyacı en baştan azaltır.

Toksin bağlayıcı çeşitleri nelerdir?

Toksin bağlayıcılar başlıca dört gruba ayrılır: bentonit ve hidratlı sodyum kalsiyum alüminosilikat (HSCAS) gibi killer, maya hücre duvarı (mannan oligosakkarit ve beta-glukan), aktif karbon ve toksini kimyasal olarak dönüştürmeyi hedefleyen enzim veya mikroorganizma bazlı ürünler. Her grubun güçlü olduğu mikotoksin farklıdır.

Bağlayıcı tipi Nasıl çalışır Güçlü olduğu alan Sınırlılığı
Kil (bentonit, HSCAS) Toksini katmanlı yapısına ve yüzeyine tutar Aflatoksin; süte M1 geçişini azalttığı gösterilmiştir Diğer mikotoksinlerde başarısı düşüktür, kalitesi maden yatağına göre değişir
Maya hücre duvarı (MOS, beta-glukan) Yüzey etkileşimleriyle birden fazla toksine bağlanır Birden çok toksin içeren yemler Sonuçlar ürüne göre tutarsız olabilir
Aktif karbon Geniş yüzeyli, seçici olmayan adsorban T-2, DON ve zearalenon gibi toksinlerde hayvan çalışmaları vardır Besin maddelerini de tutabilir, sonuçlar değişkendir
Enzim veya mikroorganizma Toksinin yapısını daha az zararlı ürünlere dönüştürür Killerin zayıf kaldığı belirli Fusarium toksinleri Her ürün belirli bir toksin grubuna yöneliktir

Purdue Üniversitesi’nin yayını, bağlayıcı seçiminde laboratuvar (in vitro) sonuçlarına göre karar verilmemesi gerektiğini vurgular, çünkü birçok ürün test tüpünde yüksek bağlama gösterip hayvanda aynı etkiyi gösterememiştir. AB’nin 1060/2013 sayılı tüzüğünde de bentonit aflatoksin B1 için mikotoksin azaltıcı katkı olarak tanımlanmış, tam yemde en fazla 20.000 mg/kg (%2) ile sınırlandırılmış ve makrolid grubu ilaçlarla aynı anda ağızdan kullanılmaması şartı getirilmiştir.

PORTATOX TOXİTUT, PLUS ve TURBO arasındaki fark nedir?

PORTATOX TOXİTUT, TOXİTUT PLUS ve TOXİTUT TURBO, ruminantlar ve kanatlılar için hazırlanmış yoğun toksin bağlayıcı premikslerdir ve aralarındaki fark ek bileşenlerdedir: TOXİTUT temel bağlayıcıdır, PLUS’a maya, TURBO’ya maya ile birlikte aktif karbon eklenmiştir. Seçim, yemdeki toksin yüküne ve risk düzeyine göre yapılır.

Ürün Ürün metnine göre içerik Ürün metnine göre amaç
PORTATOX TOXİTUT Yoğun toksin bağlayıcı premiks Kesif ve kaba yemdeki toksinleri bağlayarak dışarı atılmasını sağlamak, toksinlere bağlı verim kayıplarını önlemek
PORTATOX TOXİTUT PLUS Maya ilaveli; MOS (mannan oligosakkarit) ve beta-glukan Toksin bağlama, metne göre ayrıca bağışıklık sisteminin desteklenmesi
PORTATOX TOXİTUT TURBO Maya ve aktif karbon ilaveli Aktif karbonun sulu ortamda aflatoksinler, okratoksin A, T-2, DON, zearalenon ve nivalenolün bağlanmasına yardımcı olması

Aktif karbon geniş bir toksin yelpazesini hedefler, ancak seçici olmadığı için etiketteki dozun üzerine çıkılmaması gerekir. Rasyonda zaten toksin bağlayıcı içeren bir premiks, örneğin PORTAMİN S PLUS veya PORTAMİN SACC kullanılıyorsa, ayrıca TOXİTUT eklemeden önce toplam bağlayıcı miktarını teknik ekiple hesaplayın.

Toksin bağlayıcı ne zaman kullanılır?

Toksin bağlayıcı; yem analizinde mikotoksin bulunduğunda, yağışlı bir hasat yılında, yeni hasat tahıla veya yeni açılan silaja geçerken, silaj yüzeyinde küf ve ısınma görüldüğünde ve sütte aflatoksin M1 sonucu sınıra yaklaştığında kullanılır. Risk dönemi boyunca kesintisiz kullanım, aralıklı kullanımdan çok daha anlamlıdır.

Sürüde yem tüketiminin açıklanamayan şekilde düşmesi, kızgınlık düzensizlikleri veya dışkı kıvamındaki değişiklikler mikotoksinle ilişkili olabilir, ama bu belirtilerin başka nedenleri de vardır. Bağlayıcıyı tahmine göre değil, mümkünse yem analizine dayanarak başlatmak hem gereksiz harcamayı önler hem de doğru tipin seçilmesini sağlar.

Sürüde yavru atma, ani süt kaybı veya karaciğer sorunlarından şüpheleniyorsanız yalnızca yemi değiştirmekle yetinmeyin. Veteriner hekiminiz kan ve yem analizleriyle nedeni ortaya koyabilir ve toksin bağlayıcının bu tabloda gerçekten yeri olup olmadığını belirler.

Toksin bağlayıcı dozu nasıl belirlenir?

Toksin bağlayıcı dozu ürünün etiketinde ve teknik föyünde ton yem başına ya da hayvan başına günlük gram olarak verilir ve bu aralık içinde yemdeki toksin türüne, düzeyine ve hayvanın tükettiği yem miktarına göre ayarlanır. TOXİTUT ürünlerinin ürün metinlerinde doz yer almadığı için bu sayfada bilerek rakam vermiyoruz.

  • Analiz sonucu düşük riski gösteriyorsa etiketteki alt doz, yüksek riski gösteriyorsa üst doz değerlendirilir.
  • Bağlayıcı yalnızca yemle aynı anda alınan toksine etki eder, bu yüzden risk taşıyan yem rasyonda olduğu sürece her gün verilmelidir.
  • Etiketteki üst dozu aşmak daha fazla koruma sağlamaz, özellikle seçici olmayan adsorbanlarda besin maddesi kaybı riski doğurur.
  • Bağlayıcının yeme homojen karışması dozun kendisi kadar önemlidir; ön karışım yapmadan büyük yığına dökülen ürün eşit dağılmaz.

Toksin bağlayıcı seçerken nelere bakılmalı?

Toksin bağlayıcı seçerken önce yemde hangi mikotoksinin sorun olduğuna, sonra ürünün o toksine karşı canlı hayvanda denenmiş olup olmadığına, hangi hayvan türü için önerildiğine ve besin maddelerini de bağlama riskine bakılmalıdır. Fiyat ancak bu sorular yanıtlandıktan sonra ton yem başına maliyet üzerinden karşılaştırılmalıdır.

  • Sorun yalnızca aflatoksinse kil bazlı bir ürün çoğu zaman yeterlidir; DON, zearalenon ve fumonisin gibi Fusarium toksinlerinde maya veya enzim içeren kombinasyonlar düşünülür.
  • Süt ineğinde süte geçiş, kanatlıda ise yemdeki ilaç ve katkılarla uyum ayrıca değerlendirilir.
  • Üreticiden laboratuvar sonucunun yanında, mümkünse hayvan üzerinde yapılmış çalışma verisi isteyin.
  • Kil bazlı ürünlerin bazı ağızdan verilen ilaçlarla aynı anda kullanımı kısıtlanabilir, ilaç uygulanan dönemde veteriner hekime danışın.
  • Ürünün yeme kolay karışması, toz yapmaması ve etiketinde net bir doz bulunması günlük kullanımı kolaylaştırır.

Toksin bağlayıcı fiyatını ne belirler?

Toksin bağlayıcı fiyatını bileşimi, kullanım dozu, ambalajı ve sipariş miktarı belirler; yalnızca kil içeren bir ürün ile maya, aktif karbon veya enzim ilaveli bir ürünün maliyeti farklıdır. Asıl karşılaştırma kilogram fiyatıyla değil, ton yem başına ya da hayvan başına günlük maliyetle yapılmalıdır.

Ton yem başına maliyet, dozun (kg/ton) kilogram fiyatıyla çarpımıdır; düşük dozla kullanılan pahalı bir ürün, yüksek dozla kullanılan ucuz bir üründen daha ekonomik olabilir. Makrovit TOXİTUT ürünlerinin güncel fiyatı ve doz bilgisi için telefon veya WhatsApp üzerinden teklif alabilirsiniz. Ürünlerin tamamı toksin bağlayıcı premiksler sayfasında yer alır.

Makrovit teknik ekibinden mikotoksin desteği

Makrovit teknik ekibi, işletme ziyaretlerinde yem analizi ve aflatoksin analizini de içeren bir değerlendirme yaparak hangi yem partisinde risk olduğunu ve hangi TOXİTUT ürününün hangi dozda kullanılacağını belirlemenize yardımcı olur. Silaj sezonundan önce TOXIL uygulamasını ve silaj çukurunun yönetimini de sizinle birlikte planlayabiliriz.

Mikotoksin analiz raporunuzu WhatsApp üzerinden +90 532 154 16 77 numarasına ya da info@makrovit.com adresine gönderebilirsiniz. Teknik ekiple doğrudan görüşmek için +90 332 503 00 86 numaralı hattı arayın.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Toksin bağlayıcı ne işe yarar?

Toksin bağlayıcı, yemdeki mikotoksinlere sindirim kanalında bağlanarak kana geçmelerini azaltır ve dışkıyla atılmalarını sağlar. Amaç, iyi yönetilen işletmelerde bile tamamen önlenemeyen düşük düzeyli toksinlerin verim ve sağlık üzerindeki etkisini sınırlamaktır. Küflü ya da yasal sınırın üzerindeki bir yemi temizlemez, iyi hasat ve depolamanın yerini tutmaz.

Toksin bağlayıcı her mikotoksini bağlar mı?

Bağlamaz. Kil bazlı bağlayıcılar aflatoksinde etkilidir, ancak DON, zearalenon ve fumonisin gibi Fusarium toksinlerinde başarıları sınırlıdır. Maya hücre duvarı daha geniş bir yelpazeye etki edebilir, aktif karbon seçici değildir, enzim bazlı ürünler ise belirli toksinlere yöneliktir. Bu yüzden ürün seçimi yemde bulunan toksin türüne göre yapılmalıdır.

Aflatoksin süte geçer mi?

Geçer. İneğin yediği aflatoksin B1'in bir kısmı vücutta aflatoksin M1'e dönüşerek süte karışır. FAO ve Codex'in uygulama koduna göre günlük alınan B1'in %0,17 ile %3,3'ü bu yolla süte ulaşır. Sütteki M1 düzeyini düşürmenin en etkili yolu sağmal rasyondaki aflatoksini kontrol etmek ve gerektiğinde etkinliği gösterilmiş bir bağlayıcı kullanmaktır.

Toksin bağlayıcı ne kadar süre kullanılır?

Bağlayıcı yalnızca yemle aynı anda alınan toksine etki ettiği için şüpheli veya riskli yem rasyonda olduğu sürece her gün kullanılmalıdır. Yeni hasada, yeni silaja ya da yeni bir yem partisine geçerken yaptırılan analiz, kullanımın ne zaman başlayıp ne zaman biteceğine karar vermenin en sağlıklı yoludur. Aralıklı kullanım beklenen korumayı sağlamaz.

Silaj için toksin bağlayıcı mı, inokulant mı kullanılmalı?

İkisinin görevi farklıdır. Silaj inokulantı silaj yapılırken uygulanır ve iyi fermantasyonla küf ve maya gelişimini baskılayarak toksin oluşma riskini baştan azaltır. Toksin bağlayıcı ise yemlikte, rasyonda zaten bulunan toksine karşı kullanılır. Makrovit ürünlerinden TOXIL-M ve TOXIL-Y inokulant, TOXİTUT serisi ise bağlayıcıdır.

Toksin bağlayıcı fiyatları neden farklı?

Fiyatı bileşim ve doz belirler. Yalnızca kil içeren ürünler genellikle daha ekonomiktir, maya hücre duvarı, aktif karbon veya enzim eklendikçe maliyet artar. Doz da hesaba girer: düşük dozla kullanılan ama kilogram fiyatı yüksek bir ürün ton yem başına daha ucuza gelebilir. Karşılaştırmayı bu yüzden ton yem başına ya da hayvan başına günlük maliyetle yapın.