What Is a Premix and What Does It Do? Types of Feed Premix and Their Use
Makrovit Teknik Ekibi Son güncelleme 8 dakikalık okuma
Premiks, vitamin, iz element, amino asit ve enzim gibi yem katkı maddelerinin bir taşıyıcıyla hazırlanmış, hayvana tek başına verilmeyen ve yeme belirli bir oranda katılan konsantre karışımıdır. Makrovit ürünlerinde bu oran ton yem başına 1 kg ile 25 kg arasında değişir; yemin küçük bir payıdır ama rasyondaki mikro besin açığını kapatan kısım odur.
Premiks nedir?
Premiks, vitamin, iz element, amino asit ve enzim gibi yem katkı maddelerinin kendi aralarında ya da bir taşıyıcı yem maddesiyle karıştırılmasıyla hazırlanan, hayvana doğrudan yedirilmeyen konsantre bir karışımdır. Premiks, karma yemin veya çiftlikte hazırlanan rasyonun içine belirli bir oranda katılarak kullanılır ve rasyonun mikro besin dengesini sağlar.
Türk mevzuatındaki tanım da aynı çerçevededir. Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik, premiksi hayvanlara doğrudan yedirilmeyen, yem katkı maddelerinin karışımı ya da katkıların taşıyıcı olarak kullanılan bir yem maddesi veya suyla karışımı olarak tanımlar. Aynı yönetmelikte mineral yem ise en az %40 ham kül içeren tamamlayıcı yem olarak ayrıca tanımlanır.
Çiftlikte “premiks yem” denince çoğu zaman yeme katılan vitamin mineral karışımı kastedilir. Premiks tek başına bir yem değildir: enerji ve proteini arpa, mısır, küspe ve kaba yem sağlar, premiks ise bu yemlerin karşılayamadığı mikro besin maddelerini tamamlar.
Premiksin iki ana kullanıcısı vardır: karma yem üreten yem fabrikaları ve arpa, mısır, küspe gibi hammaddeleri kendisi karıştırarak yem hazırlayan çiftlikler. Hazır fabrika yemi alan bir işletme premiksi o yemin içinde zaten almış olur, bu yüzden ayrıca premiks alıp almayacağına yemin etiketine bakarak karar vermelidir.
Premiksin içinde neler bulunur?
Bir premiksin içinde temel olarak yağda ve suda çözünen vitaminler ile çinko, mangan, bakır, demir, iyot, selenyum ve kobalt gibi iz elementler bulunur. Ürünün amacına göre amino asitler, fitaz gibi enzimler, antioksidanlar, maya ve toksin bağlayıcı gibi katkılar da eklenir ve tüm bileşenler bir taşıyıcı üzerinde homojen dağıtılır.
| Bileşen grubu | Örnekler | Rasyondaki görevi |
|---|---|---|
| Yağda çözünen vitaminler | A, D3, E, K | Bağışıklık ve görme, kalsiyum-fosfor kullanımı, hücrelerin oksidasyondan korunması |
| Suda çözünen vitaminler | B grubu, biotin, niasin, kolin | Enerji metabolizması, deri, tırnak ve tüy sağlığı |
| İz elementler | Çinko, mangan, bakır, demir, iyot, selenyum, kobalt | Enzim sistemleri, döl verimi, bağışıklık, tırnak ve kemik yapısı |
| Amino asitler | Lizin, metiyonin, treonin, triptofan | Proteinin daha verimli kullanılması ve büyüme, özellikle kanatlı konsantrelerinde |
| Enzimler | Fitaz | Fosfor, kalsiyum ve iz elementlerden daha iyi yararlanma |
| Diğer katkılar | Antioksidan, maya, toksin bağlayıcı, kanatlıda koksidiyostat | Ürünün amacına göre yem güvenliği, sindirim ve sürü sağlığı desteği |
Kalsiyum, fosfor, sodyum ve magnezyum gibi makro mineraller büyük miktarlarda gerektiği için çoğunlukla premiksle değil; kireç taşı, dikalsiyum fosfat, tuz ve magnezyum oksit gibi ayrı yem maddeleriyle rasyona girer. Bu nedenle premiksin “mineral” kısmı esas olarak iz elementleri ifade eder.
%0,25, %0,5 ve %2,5 premiks arasındaki fark nedir?
Premiks adındaki %0,25, %0,5 ve %2,5 ifadeleri premiksin tam yeme katılma oranını gösterir: %0,25 ton yeme 2,5 kg, %0,5 ton yeme 5 kg, %2,5 ise ton yeme 25 kg katılır demektir. Katım oranı büyüdükçe premiksin ton yem içinde kapladığı yer artar ve amino asit gibi daha hacimli bileşenlere yer açılır.
| Makrovit ürünü | Katım oranı | Ton yeme | Ürün metnine göre içerik |
|---|---|---|---|
| BROILER STARTER GOLD 0,25 % | %0,25 | 2,5 kg | Vitamin, iz mineral ve antioksidan |
| BROILER STARTER PREMIX 0,5 % | %0,5 | 5 kg | Vitamin, iz mineral, enzim, koksidiyostat, toksin bağlayıcı ve antioksidan |
| BROILER STARTER CONC DIAMOND 2,5 % | %2,5 | 25 kg | Bunlara ek olarak lizin, metiyonin, triptofan ve treonin |
| BREEDER HENS GOLD 0,25 % | %0,25 | 2,5 kg | 20 haftalıktan itibaren yumurta tavukları için vitamin, iz mineral ve antioksidan |
| PORTAMIN RM15 | %0,1 | 1 kg | Büyük ve küçükbaş yemleri için vitamin mineral premiksi; yem fabrikaları ve kendi yemini yapan çiftlikler için |
“CONC” ibaresi taşıyan %2,5’lik ürünlerde amino asitler de bulunur, bu da yemi hazırlayan işletmenin ayrıca amino asit tartma ihtiyacını azaltır. Gold, Platinum, Ruby ve Diamond gibi seri adları ise içerik düzeyini gösterir: broiler başlangıç serisinde Gold ve Platinum %0,25 vitamin, iz mineral ve antioksidan içerirken Ruby’ye enzim ve koksidiyostat, Diamond’a bunlara ek olarak toksin bağlayıcı eklenmiştir.
Makrovit’in vitamin ve mineral premikslerini ayrı ayrı da (%0,25 vitamin, %0,25 mineral) sunması, yem fabrikalarının iki grubu ihtiyaca göre ayrı ayarlayabilmesini sağlar. Vitaminlerin iz elementlerle uzun süre aynı ortamda kalması bazı vitaminlerin etkinlik kaybını hızlandırabildiği için ayrı premiksler depolama açısından da avantaj sunar.
Hangi hayvana hangi premiks kullanılır?
Premiks hayvan türüne ve üretim dönemine göre seçilir, çünkü besi sığırı, süt ineği, kuru dönem ineği, koyun ve kuzu ile kanatlıların vitamin ve iz element ihtiyaçları birbirinden farklıdır. Bir türe göre hazırlanmış premiksi başka bir türe vermek, özellikle bakır ve selenyum gibi elementlerde eksiklik ya da fazlalık riski doğurur.
Besi sığırları
Besi danası ve tosunlarda yoğun yem oranı yüksek olduğu için rumen sağlığı, yemden yararlanma ve karkas hedefleri öne çıkar. PORTAMIN SACC, ürün metnine göre niasin, maya ve toksin bağlayıcı ilaveli bir vitamin-mineral premiksidir ve besi hayvanlarında karkas randımanı ile et kalitesini artırmaya yönelik hazırlanmıştır.
Süt inekleri
Sağmal ineklerde süt verimi ve döl verimi için vitamin ve iz element ihtiyacı yüksektir. PORTAMIN DAIRY, sağmal hayvanlar için niasin, aminoasit ve toksin bağlayıcı ilaveli bir vitamin-mineral premiksidir ve ürün metnine göre süt verimi ile süt kalitesini artırmaya yönelik hazırlanmıştır.
Kuru dönem inekleri
Doğumdan önceki yaklaşık üç haftada ineğin ihtiyacı tamamen değişir ve süt hummasına karşı rasyonun katyon-anyon dengesi negatife çekilir. Bu dönemde sodyum bikarbonat gibi tamponlar içeren ürünler istenmez, anyonik tuz içeren kuru dönem premiksleri tercih edilir. Uzak kuru dönemde ise ineğin aşırı kondisyon kazanmaması için enerji sınırlı tutulur ama vitamin ve iz element desteği kesilmez.
Koyun ve kuzular
Koyunlar bakır fazlalığına sığırlardan çok daha duyarlıdır ve sığıra göre hazırlanmış bir premiksin bakır düzeyi koyunun karaciğerinde birikime yol açabilir. Küçükbaş sürüde etiketinde koyun ve kuzu açıkça yazan ürünler kullanılmalıdır.
Poultry
Broilerda premiks başlangıç (0-21 gün), büyütme (21-42 gün) ve son yemleme (42-56 gün) dönemlerine göre ayrılır; yumurta tavuklarında ise 20 haftalık yaştan sonra yumurtlama dönemi premiksine geçilir. Bu ayrım, her dönemde vitamin, amino asit ve mineral ihtiyacının değişmesinden kaynaklanır.
Premiks yeme nasıl karıştırılır?
Premiks yeme, önce ton başına katım oranına göre tartılıp az miktarda öğütülmüş yemle ön karışım yapılarak, ardından bu ön karışım ana yemin içine eklenip karıştırıcıda homojen hale getirilerek katılır. Premiks yemin binde birkaçı kadar olduğundan doğrudan büyük yığına dökülürse bazı hayvanlara fazla, bazılarına eksik gider.
- Rasyonun toplam miktarına göre premiks ihtiyacını hesaplayın; örneğin %0,25’lik bir premiks için 400 kg yeme 1 kg gerekir.
- Premiksi hassas bir terazide tartın, kova ya da kürekle ölçmeyin.
- Tartılan premiksi kendi ağırlığının birkaç katı kadar öğütülmüş arpa, mısır veya kepekle ayrı bir kapta iyice karıştırın.
- Ön karışımı, karıştırıcıya ana yemin bir kısmı girdikten sonra ekleyin; melas ve yağ gibi sıvıları en sona bırakın.
- Karıştırıcının üreticisinin önerdiği süre boyunca karıştırın ve hazırlanan yemi mümkünse kısa süre içinde tüketin.
Premiksi tam dane arpa veya mısırla karıştırmak, ince premiks tozunun yemin dibine çökmesine ve hayvanların ayıklamasına neden olur. Fabrika yemi kullanıyorsanız etiketine bakın, çünkü hazır karma yemlerin çoğu zaten premiks içerir. Üzerine ikinci bir premiks eklemek A ve D vitamini ile selenyum ve bakır gibi elementlerde fazlalık riski yaratır.
Premiks nasıl depolanır?
Premiks serin, kuru, doğrudan güneş almayan ve iyi havalanan bir depoda, ağzı kapalı çuvalında ve zeminle temasını kesen paletler üzerinde saklanmalıdır. Vitaminler ısı, nem, ışık ve hava ile zamanla etkinlik kaybettiği için açılan çuvalın kısa sürede tüketilmesi ve son kullanma tarihinin düzenli takip edilmesi gerekir.
- Önce gelen çuvalı önce kullanın, yeni partiyi eski çuvalların önüne dizmeyin.
- Premiksi gübre, ilaç, dezenfektan ve yakıt gibi maddelerle aynı alanda tutmayın.
- Topaklanmış, rengi değişmiş ya da nem almış premiksi kullanmadan önce teknik ekibe danışın.
- Açılan çuvalın ağzını her kullanımdan sonra sıkıca kapatın.
Premiks seçerken hangi sorular sorulmalı?
Premiks seçerken sorulacak ilk sorular, ürünün hangi tür ve dönemdeki hayvan için kullanılacağı, mevcut rasyonda hangi yemlerin bulunduğu ve premiksin ton başına kaç kilogram katılacağıdır. Bu üç soru netleşmeden ürün adına ya da çuval fiyatına bakarak karar vermek, çoğu zaman yanlış ürünün seçilmesine yol açar.
- Premiks hangi hayvan ve dönem için formüle edildi, etikette bu açıkça yazıyor mu?
- Kaba yemin türü ve kalitesi biliniyor mu, yem analizi yapıldı mı?
- Kullandığım karma yemde zaten premiks var mı?
- Ürün yalnızca vitamin ve mineral mi içeriyor, yoksa maya, toksin bağlayıcı veya niasin gibi katkılar da var mı?
- İz elementler hangi formda (inorganik ya da şelatlı) ve garanti analizi etikette yer alıyor mu?
- Doz ve karıştırma konusunda teknik destek alabilecek miyim?
Sürüde tırnak, tüy, kemik ya da döl verimi sorunları görüyorsanız premiksi değiştirmeden önce hayvanları veteriner hekime muayene ettirin. Bu belirtilerin nedeni her zaman premiks eksikliği değildir; hastalık, bakım ve barınak koşulları da aynı tabloya yol açabilir.
Premiks fiyatları neye göre değişir?
Premiks fiyatları katım oranına, içerdiği vitamin ve iz element düzeyine, amino asit, enzim, maya veya toksin bağlayıcı gibi ek katkılara, iz elementlerin formuna ve sipariş miktarına göre değişir. Vitamin hammaddelerinin fiyatı küresel arza ve döviz kuruna bağlı olarak dalgalandığı için premiks fiyatları da dönemsel olarak değişebilir.
Farklı premiksleri kıyaslamanın doğru yolu kilogram fiyatına değil, ton yem başına maliyete bakmaktır. Ton yem başına premiks maliyeti, katım oranı (kg/ton) ile premiksin kilogram fiyatının çarpımıdır; %2,5’lik konsantre tona 25 kg, %0,25’lik premiks ise yalnızca 2,5 kg girdiği için kilogram fiyatı tek başına bir şey söylemez. Büyükbaş vitamin mineral fiyatlarında da aynı hesap geçerlidir ve ek katkılı bir premiks, ayrı ayrı alınacak maya ve toksin bağlayıcının yerini tutuyorsa toplamda daha ekonomik olabilir.
Makrovit premiks ürünlerinin güncel fiyatları telefon, WhatsApp veya teklif formu üzerinden verilir, sitede liste fiyatı bulunmaz. Ürün gruplarının tamamını premix and feed additive solutions sayfasında inceleyebilirsiniz.
Premiks seçiminde Makrovit teknik ekibinden destek
Makrovit teknik ekibi, işletmenizdeki hayvan grubunu, kaba ve kesif yemlerinizi, mevcut yem karıştırma düzeninizi ve verim hedeflerinizi birlikte değerlendirerek hangi premiksin hangi oranda kullanılacağını belirlemenize yardımcı olur. İhtiyaç halinde yemleriniz ve işletme durumunuz yerinde incelenir, öneriler mevcut verim raporlarınıza göre öncelik sırasına konur.
Premiks seçimiyle ilgili sorularınızı +90 332 503 00 86 numarasını arayarak sorabilir, kullandığınız yemin etiket fotoğrafını veya yem analizinizi +90 532 154 16 77 numaralı WhatsApp hattına gönderebilirsiniz. Yazılı teklif talepleri için info@makrovit.com adresi de kullanılabilir.
Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Premiks hayvana tek başına verilir mi?
Hayır. Premiks yoğun bir katkı karışımıdır ve mevzuattaki tanımı gereği hayvanlara doğrudan yedirilmez; etiketinde yazan oranda tam yeme ya da rasyona karıştırılarak kullanılır. Tek başına verildiğinde bazı hayvanlar ihtiyacının çok üzerinde vitamin ve iz element alırken bazıları hiç alamaz. Bu durum hem verim kaybına hem de zehirlenme riskine yol açar.
Premiks yem ile konsantre yem aynı şey mi?
Aynı şey değildir. Konsantre (kesif) yem enerji ve protein sağlayan tahıl, küspe gibi yem maddelerinden oluşur ve hayvana kilogramla verilir. Premiks ise vitamin, iz element ve katkılardan oluşan, yeme ton başına yalnızca birkaç kilogram katılan bir karışımdır. Premiks, konsantre yemin içine girerek onu mikro besin maddeleri bakımından tamamlar.
%0,25 premiks ne demek?
%0,25 premiks, tam yemin binde iki buçuğu oranında kullanılan premiks demektir; başka bir ifadeyle bir ton yeme 2,5 kg premiks girer. Aynı mantıkla %0,5'lik premiks tona 5 kg, %2,5'lik konsantre ise tona 25 kg katılır. Katım oranı büyüdükçe ürün genellikle amino asit gibi ek bileşenler de taşır.
Premiks fiyatları neden bu kadar farklı?
Aynı adı taşıyan premiksler içerik bakımından çok farklı olabilir. Yalnızca vitamin ve iz element içeren bir premiks ile amino asit, enzim, maya ve toksin bağlayıcı ilaveli bir konsantrenin maliyeti aynı olamaz. Katım oranı da fiyatı etkiler; bu yüzden karşılaştırmayı kilogram fiyatıyla değil, ton yem başına maliyetle yapmak gerekir.
Evde yem hazırlarken premiks nasıl karıştırılır?
Önce hazırlayacağınız yem miktarına göre premiksi terazide tartın, sonra premiksin birkaç katı kadar öğütülmüş arpa veya kepekle ayrı bir kapta ön karışım yapın. Bu ön karışımı ana yeme ekleyip karıştırıcınızın önerdiği süre boyunca karıştırın. Premiksi tam daneli yemle karıştırmayın; ince toz dibe çöker ve hayvanlar eşit miktarda alamaz.
Premiks ne kadar süre saklanabilir?
Premiksin raf ömrü ürüne ve depolama koşuluna göre değişir; kesin süre çuval etiketindeki son kullanma tarihidir. Vitaminler ısı, nem ve ışıkla zamanla etkinlik kaybettiği için çuvalı serin ve kuru bir yerde, palet üzerinde ve ağzı kapalı saklayın. Açılan çuvalı bekletmeden tüketmek, etikette yazan vitamin değerlerinin hayvana ulaşmasını kolaylaştırır.