Kuzu ve Koyun Premiksi Seçimi ve Dönemlere Göre Kullanımı
Makrovit Teknik Ekibi Son güncelleme 7 dakikalık okuma
Koyun ve kuzu premiksi, küçükbaş rasyonundaki vitamin, iz element ve katkı açığını kapatmak için yeme karıştırılan, bakır düzeyi koyunun hassasiyetine göre ayarlanmış konsantre bir karışımdır. Koyunlar bakıra sığırdan çok daha duyarlı olduğu için yalnızca sığır için hazırlanmış premiks, yem ve yalama ürünleri sürüye verilmemelidir.
Koyun ve kuzu premiksi nedir, büyükbaş premiksinden farkı ne?
Koyun ve kuzu premiksi, küçükbaş rasyonundaki vitamin ve iz element açığını, gerektiğinde amino asit, maya ve anyonik tuz gibi katkılarla birlikte kapatmak için yeme karıştırılan ve bakır ile selenyum düzeyi koyunun ihtiyacına göre ayarlanmış bir karışımdır. Büyükbaş premiksinden en önemli farkı bakır miktarıdır.
Sığır, rasyondaki fazla bakırı görece iyi tolere eder; koyun ise fazlasını karaciğerinde biriktirir. Bu nedenle bir işletmede hem sığır hem koyun varsa iki grubun premiksi, yemi ve yalama ürünü ayrı tutulmalıdır.
Makrovit’in küçükbaşa özel premikslerinden PORTAMIN HIPOVINE toz, PORTAMIN TURBOVINE ise pelet formdadır. Ürün metinlerine göre ikisi de aminoasit, anyonik tuz ve maya ilaveli olup küçükbaşın vitamin ve mineral ihtiyacını karşılamak, idrar taşı oluşumunu önlemek, kuzu besisinde canlı ağırlık artışı ve karkas randımanını desteklemek ve duvar yalama, toprak yeme gibi davranışları engellemek amacıyla hazırlanmıştır.
Koyunlarda bakır neden tehlikelidir?
Koyunlarda bakır tehlikelidir, çünkü koyun fazla bakırı vücuttan kolayca atamaz ve karaciğerinde biriktirir; karaciğerin depolama kapasitesi aşıldığında bakır kana karışarak karaciğere ve kırmızı kan hücrelerine zarar verir. Kronik bakır zehirlenmesi adı verilen bu tablo çoğu zaman ani başlar ve tedaviye yanıtı zayıftır.
İngiltere’deki çiftlik hayvanı sağlığı ağı NADIS’e göre büyüyen kuzular bakırı yetişkin koyunlardan daha verimli emer; yoğun yemle beslenen ve ahırda tutulan kuzular ile Texel ve Suffolk gibi bazı ırklar daha risklidir. MSD Veteriner El Kitabı ise rasyonda 10-20 ppm bakır bulunan kuzularda, özellikle bakır:molibden oranı 10:1’in üzerindeyse zehirlenme görülebileceğini ve bu oranın 5:1 ile 10:1 arasında tutulması gerektiğini belirtir.
| Bakır kaynağı | Neden risklidir | Ne yapılmalı |
|---|---|---|
| Sığır premiksi, sığır minerali ve sığır yemleri | Bakır düzeyi sığırın ihtiyacına göre ayarlanmıştır | Koyuna yalnızca etiketinde koyun veya küçükbaş yazan ürün verin |
| Domuz veya tavuk gübresiyle yoğun gübrelenmiş alanların otu ve silajı | NADIS bu alanlardan gelen otu bakır kaynakları arasında sayar | Bu otları sınırlı verin, rasyonu teknik ekiple birlikte hesaplayın |
| Bakır sülfatlı ayak banyosu | Çözeltinin içilmesi veya meraya dökülmesi bakır alımını artırır | Banyo artığını otlatma alanından uzak tutun |
| İçme suyuna katılan bakır ürünleri | Sığıra göre hesaplanan doz koyun için fazla olabilir | Küçükbaş için ayrıca verilen dozu kullanın; Makrovit PORTACURE COPPER MAK’ın ürün metninde küçükbaş dozu, bakırın toksik etkisi nedeniyle büyükbaşın yarısıdır |
Zehirlenmenin belirtileri arasında ani halsizlik, amaçsız dolaşma, göz akı ve diş etlerinde sararma, hızlı ve yüzeysel solunum ve koyu renkli idrar sayılır. Bu belirtileri gördüğünüz sürüde vakit kaybetmeden veteriner hekim çağırın, çünkü yem ve premiks kayıtları teşhis için önemli bir ipucudur.
Bakır yine de koyun için vazgeçilmez bir iz elementtir. Ohio State Üniversitesi küçükbaş ekibinin yayımladığı bilgiye göre koyunun da bakır ihtiyacı vardır ve eksiklik kuzularda belirtiler başladıktan sonra düzelmeyen enzootik ataksiye (swayback) yol açabilir. Aynı kaynak, eksiklik teşhis edilmeden koyuna ek bakır verilmemesini önerir.
Koyunun dönemlere göre ihtiyacı nasıl değişir?
Koyunun vitamin, mineral ve enerji ihtiyacı yıl içinde koç katımı, gebeliğin son dönemi, doğum ve emzirme ile kuzu büyütme ve besi dönemlerinde belirgin biçimde değişir. Premiks seçimi ve günlük yem miktarı bu takvime göre planlanmalı, tüm yıl aynı ürünle aynı miktarda devam edilmemelidir.
| Dönem | Öne çıkan ihtiyaç | Pratik not |
|---|---|---|
| Koç katımı öncesi ve sonrası | Enerji ile A vitamini, E vitamini, selenyum ve çinko gibi döl verimiyle ilişkili besin maddeleri | Katımdan önceki haftalarda enerji düzeyini artırmak (flushing) yaygın bir uygulamadır; HİPOVİNE’nin ürün metninde katımdan önce ve sonra kullanıldığında ikizlik oranını artırdığı belirtilir |
| Gebeliğin son dönemi | Enerji, protein, kalsiyum, selenyum ve E vitamini | MSD Veteriner El Kitabı, özellikle gebeliğin orta ve son döneminde enerji alımının aniden düşürülmemesi gerektiğini vurgular |
| Doğum ve emzirme | Enerji, kalsiyum ve bol su | Aynı kaynağa göre enerji ihtiyacı laktasyonun ilk 8-10 haftasında en yüksektir ve kuzusunu emziren koyunun günde yaklaşık 5,7 litre suya ihtiyacı vardır |
| Kuzu büyütme | Selenyum, E vitamini ve iz elementler | Selenyum ve E vitamini eksikliği kuzularda beyaz kas hastalığına (beslenmeye bağlı kas distrofisi) zemin hazırlar |
| Kuzu besisi | Dengeli kalsiyum-fosfor, anyonik tuz, su erişimi ve bakır kontrolü | Yoğun yemle beslenen erkek kuzularda idrar taşı ve bakır birikimi riski birlikte yönetilir |
Selenyumda da bakırdakine benzer dar bir güvenlik aralığı vardır. MSD Veteriner El Kitabı koyunun selenyum ihtiyacını rasyonda yaklaşık 0,3 ppm olarak verir ve 7-10 ppm ve üzerindeki düzeylerin zehirli olabileceğini belirtir. Bu yüzden selenyum içeren bir premiksin üzerine ayrıca selenyumlu ürün eklemeden önce toplam miktar hesaplanmalıdır.
Kuzu besisinde idrar taşı nasıl önlenir?
Kuzu besisinde idrar taşı; rasyonda kalsiyum:fosfor oranının yaklaşık 2:1 tutulması, kuzuların her zaman temiz ve donmamış suya ulaşabilmesi, tuzla su tüketiminin teşvik edilmesi ve gerektiğinde amonyum klorür gibi anyonik tuzların kullanılmasıyla büyük ölçüde önlenir. Risk özellikle yoğun yemle beslenen erkek kuzularda yüksektir.
Maryland Üniversitesi Extension yayını, bazı araştırmalarda ergenlikten önce kastre edilen erkeklerin daha riskli bulunduğunu ve oranı düzeltmek için rasyona aşırı kalsiyum eklemenin de taş oluşumuna yol açabileceğini belirtir. Arpa ve buğday gibi tahıllarda fosfor kalsiyuma göre yüksektir, bu nedenle kaba yemin az, kesif yemin fazla olduğu besi rasyonlarında kalsiyum-fosfor dengesi ayrıca hesaplanmalıdır.
Makrovit’te bu amaçla iki seçenek bulunur: anyonik tuz içeren HİPOVİNE ve TURBOVİNE premiksleri ile kaplanmış amonyum klorür kaynağı Menoam 70. Menoam 70’in ürün metni, koyun ve keçide fosfat idrar taşına karşı baş başına günlük 20-40 g kullanım verir.
Yalama taşı ile premiks arasındaki fark nedir?
Yalama taşı ile premiks arasındaki temel fark, premiksin yeme karıştırılarak her hayvana ölçülü miktarda verilmesi, yalama taşının ise hayvanın isteğine bağlı serbest tüketimle alınmasıdır. Bu nedenle yoğun besi ve gebelik sonu gibi dönemlerde premiks, merada ve bakım döneminde ise yalama taşı ya da yalama kovası daha pratik bir destektir.
| Özellik | Premiks | Yalama taşı veya yalama kovası |
|---|---|---|
| Kullanım şekli | Yeme belirli bir oranda karıştırılır | Hayvanın önüne konur veya asılır, serbest tüketilir |
| Tüketim kontrolü | Her hayvan yemle birlikte benzer miktar alır | Bazı hayvanlar çok, bazıları az tüketir |
| Uygun olduğu durum | Ahırda yoğun besi, gebelik sonu, kuzu besisi | Mera dönemi, bakım dönemi, ek destek |
| İşçilik | Yem hazırlama ve karıştırma gerektirir | Yerleştirmek yeterlidir |
| Makrovit örneği | PORTAMİN HİPOVİNE, PORTAMİN TURBOVİNE | PORTAGEM ANAFOR BLOCK, PORTAJEL MAKROVİN |
Makrovit’in PORTAGEM ANAFOR BLOCK gibi yalama bloklarının ürün metinlerinde besi sığırı ve sağmal ineğin yanında koyun, keçi, kuzu ve oğlak da sayılır. Küçükbaşa özel melas bazlı yalama jeli PORTAJEL MAKROVIN ise ürün metnine göre merada beslenen küçükbaşın eksik protein ihtiyacını karşılamak için hayvan başına günde yaklaşık 40 g tüketilecek şekilde önlerine konur. Hangi ürünü seçerseniz seçin, etikette koyun ve kuzunun açıkça yazdığını kontrol edin.
Koyun premiksi yeme nasıl karıştırılır?
Koyun premiksi yeme, etiketteki ton başına dozun hazırlanacak yem miktarına göre hesaplanması, premiksin terazide tartılıp önce az miktarda kırma yemle ön karışım yapılması ve ardından ana yemle homojen şekilde karıştırılmasıyla katılır. Ton başına 1 kg kullanılan bir premiks için 250 kg’lık bir yem partisine 250 g premiks gerekir.
- Hazırlayacağınız yem miktarını tartın ve etiketteki dozla oranlayarak premiks miktarını bulun.
- Premiksi hassas terazide tartın, avuçla ya da kepçeyle ölçmeyin.
- Premiksi birkaç kilo kırma arpa veya kepekle ayrı bir kapta iyice karıştırın.
- Bu ön karışımı ana yemin içine ekleyin ve yemin rengi ile görünüşü her yerde aynı olana kadar karıştırın.
- Pelet premiks kullanıyorsanız peletleri yemle eşit dağıtın ve yemliğin bir köşesinde toplanmasına izin vermeyin.
Hazır kuzu besi yemi kullanıyorsanız önce yemin etiketine bakın, çünkü çoğu karma yem zaten vitamin ve iz element içerir. Üzerine ikinci bir premiks eklemek bakır ve selenyumda gereğinden fazla alıma yol açabilir. Kuzuların yeme alışma döneminde premiksli yemi kademeli artırmak, rumenin yeni rasyona uyumunu da kolaylaştırır.
Koyun ve kuzu premiksi seçerken nelere bakılmalı?
Koyun ve kuzu premiksi seçerken önce etikette koyun ve kuzunun açıkça yazıp yazmadığına, bakır ve selenyum miktarına, ürünün hangi döneme yönelik olduğuna ve kullandığınız yemde zaten premiks bulunup bulunmadığına bakılmalıdır. Kuzu besisi yapan işletmelerde ürünün anyonik tuz içerip içermediği de seçimde belirleyicidir.
- Etikette bakırın ppm cinsinden ve mümkünse molibdenle birlikte belirtilmesi, sürünün toplam bakır alımını hesaplamayı kolaylaştırır.
- Toz ile pelet arasındaki seçim yem hazırlama düzeninize göre yapılır; pelet premiks yemde ayrışmayı azaltır.
- Kaba yemin türü (yonca, saman, mera otu) mineral açığını değiştirir, yem analizi yaptırdıysanız sonucu teknik ekiple paylaşın.
- Gebelik sonu ile kuzu besisi için aynı ürünü kullanmak yerine her döneme uygun ürünü seçin.
Kuzularda topallama, yürümekte isteksizlik, kaslarda sertlik ya da ani ölümler görürseniz premiks dozunu kendi başınıza artırmayın. Bakır ve selenyumda fazlası en az eksikliği kadar zararlıdır; dozu değiştirme kararını veteriner hekiminizle birlikte verin.
Koyun sürünüz için Makrovit teknik ekibinden destek
Sürünüzün içinde bulunduğu dönem, kaba yeminiz ve kuzu besisi planınız birlikte ele alındığında HİPOVİNE, TURBOVİNE veya yalama ürünlerinden hangisinin hangi miktarda kullanılacağı netleşir ve Makrovit teknik ekibi bu planı sizinle birlikte yapar. Ekip gerektiğinde işletmenizi ziyaret ederek yemi, su düzenini, yemlik ve yalama ürünü yerleşimini ve hayvanların durumunu yerinde inceler.
Telefon için +90 332 503 00 86, WhatsApp için +90 532 154 16 77 numarasını kullanabilirsiniz. Küçükbaş ürünlerini koyun ve kuzu premiksleri sayfasında görebilirsiniz.
Kaynaklar
Sık Sorulan Sorular
Kuzu premiksi ne işe yarar?
Kuzu premiksi, kuzunun büyümesi için gereken vitamin ve iz elementleri yemle birlikte dengeli şekilde sağlar. Selenyum ve E vitamini kas sağlığı için, iz elementler bağışıklık ve gelişim için gereklidir. Besi kuzularına yönelik ürünler ayrıca anyonik tuz içerebilir; Makrovit HİPOVİNE ve TURBOVİNE bunlara örnektir. Premiks, enerji ve protein sağlayan yemin yerini tutmaz, onu tamamlar.
Büyükbaş premiksi koyuna verilir mi?
Verilmemelidir. Sığır premiksleri bakır bakımından sığırın ihtiyacına göre hazırlanır ve koyun bu bakırı karaciğerinde biriktirir. Birikim belirli bir sınırı aştığında ani başlayan ve çoğu zaman ölümle sonuçlanan bakır zehirlenmesi görülebilir. Koyun ve kuzuya yalnızca etiketinde koyun veya küçükbaş açıkça yazan premiks, yem ve yalama ürünü verin.
Koyunlarda bakır zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?
Bakır zehirlenmesi çoğunlukla ani başlar: halsizlik, amaçsız dolaşma, göz akında ve diş etlerinde sararma, hızlı ve yüzeysel solunum ile koyu renkli, siyaha yakın idrar görülür. Hayvanlar kısa sürede yatar ve kaybedilebilir. Bu belirtileri gördüğünüzde derhal veteriner hekim çağırın ve kullandığınız yem, premiks ve yalama ürünlerinin listesini hazırlayın.
Koyun premiksi hangi dönemde verilir?
Premiks tüm yıl ihtiyaç duyulan bir katkıdır, ancak miktarı ve türü döneme göre değişir. Koç katımından önceki haftalar, gebeliğin son dönemi, doğum ve emzirmenin ilk haftaları ile kuzu besisi en çok dikkat isteyen dönemlerdir. Merada iyi otla beslenen bakım döneminde yalama ürünleri, yoğun yemle beslenilen dönemlerde ise yeme karıştırılan premiks daha uygundur.
Yalama taşı premiksin yerine geçer mi?
Her durumda geçmez. Yalama taşında tüketim hayvanın isteğine bağlıdır, bazı koyunlar fazla, bazıları çok az yalar. Merada ve bakım döneminde ek destek olarak işe yarar; ancak ahırda yoğun besiye alınan kuzularda veya gebeliğin son döneminde ölçülü alım gerektiği için yeme karıştırılan premiks daha güvenilir sonuç verir.
Kuzularda idrar taşı premiksle önlenir mi?
Premiks tek başına yeterli değildir ama önlemenin önemli bir parçasıdır. Rasyonda kalsiyum:fosfor oranının yaklaşık 2:1 olması, kuzuların sürekli temiz suya ulaşması ve tuzla su tüketiminin desteklenmesi temel kurallardır. Anyonik tuz içeren HİPOVİNE ve TURBOVİNE gibi premiksler ya da amonyum klorür kaynağı Menoam 70 bu önlemleri tamamlar.